Atmosfera
Atmosfera – gazowa powłoka otaczająca planetę o masie wystarczającej do utrzymywania wokół siebie warstwy gazów, w wyniku działania grawitacji. Ta definicja stosuje się do planet skalistych i księżyców. W przypadku gazowych olbrzymów, takich jak Jowisz oraz gwiazd (por. atmosfera słoneczna) terminem atmosfery określa się tylko zewnętrzne (przezroczyste) warstwy gazowej powłoki, z których promieniowanie dociera bezpośrednio do obserwatora.
Spis treści |
Atmosfera a warunki na powierzchni ciała niebieskiego
Obecność atmosfery ma istotny wpływ na temperaturę powierzchni planety. Dzięki efektowi cieplarnianemu powierzchnia osiąga wyższą temperaturę niż wynikałoby to tylko z nasłonecznienia; zmniejszają się także różnice temperatur między stroną dzienną i nocną. Nie dopuszcza również do powierzchni części widma promieniowania elektromagnetycznego.
W bardziej rozwiniętych atmosferach planet i księżyców zachodzą złożone procesy, określane zbiorczo jako zjawiska atmosferyczne. Należą do nich procesy związane z obiegiem cieczy na powierzchni, zjawiska optyczne i wyładowania atmosferyczne.
Atmosfera ziemska
Atmosfera Ziemi jest najlepiej poznaną spośród atmosfer ciał Układu Słonecznego. Składa się ona z mieszaniny gazów zwanej powietrzem, której głównymi składnikami są azot (78,084% objętości powietrza), tlen (20,946%) i argon (0,934%). Ma ona złożoną budowę pionową, w której wyróżnia się szereg stref o zróżnicowanej temperaturze, składzie chemicznym i stopniu jonizacji cząsteczek. Mieszanie się powietrza powoduje, że nie można między nimi wyznaczyć wyraźnych liniowych granic.
W najniższej warstwie atmosfery ziemskiej - troposferze zachodzą wszystkie zjawiska pogodowe oraz cały obieg wody w przyrodzie. Występuje w niej para wodna, która skraplając się tworzy chmury.
Atmosfery innych ciał Układu Słonecznego
Poniższa tabela zawiera podstawowe dane dotyczące atmosfer planet i wybranych księżyców w Układzie Słonecznym. Planety-olbrzymy nie posiadają stałej powierzchni i trudno jest je porównywać z mniejszymi ciałami. Temperatura i ciśnienie wzrastają stopniowo w głąb planety; podana wartość odpowiada temperaturze na poziomie, gdzie ciśnienie ma wartość 1 bara.
| Nazwa | Ciśnienie [ Pa ] |
Temperatura powierzchni [ °C ] |
Skład | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Merkury | 10-10 | -170 — +430 | ślady O, Na, H2 i He | Znikoma otoczka gazowa, tworzona głównie przez wiatr słoneczny |
| Wenus | 9,0×106 | +460 | CO2, N2 | Bardzo gęsta, nieprzezroczysta dla światła widzialnego |
| Ziemia | 1,0×105 | -89 — +58 | N2, O2, Ar | Gęsta atmosfera, w której zachodzą skomplikowane zjawiska, m.in. obieg wody |
| Mars | 610 | -87 — -5 | CO2, N2 | Cienka atmosfera, w której pojawiają się burze piaskowe o globalnym zasięgu |
| Jowisz | -108 | H2, He | Burzliwa atmosfera ze skomplikowanym układem chmur, wiatrów i stałych układów burzowych takich jak Wielka Czerwona Plama | |
| Saturn | -140 | H2, He | Burzliwa atmosfera, choć zwykle bez widocznych układów burzowych | |
| Tytan | 1,5×105 | -180 | N2, CH4 | Gęsta atmosfera, w której zachodzą skomplikowane zjawiska, m.in. obieg metanu |
| Uran | -197 | H2, He, CH4 | Burzliwa atmosfera, jednak brak wyraźnych szczegółów | |
| Neptun | -201 | H2, He, CH4 | Burzliwa atmosfera z pojawiającymi się układami burzowymi takimi jak Wielka Ciemna Plama | |
| Tryton | 1,5 | -235 | N2, CH4 | Nikła atmosfera, tworzona głównie przez sublimujący azot |
Księżyce galileuszowe Jowisza oraz ziemski Księżyc również posiadają śladowe ilości gazów przy powierzchni. Enceladus, księżyc Saturna, wykazuje aktywność powierzchniową (kriowulkanizm), która powoduje pojawianie się lokalnie otoczki gazowej.
Zobacz też
